Οι γάτες των ελληνικών νησιών: μια ιστορία αιώνων.

Μια εικόνα που όλοι γνωρίζουμε

Ένα ασβεστωμένο σκαλί, μια μπλε πόρτα, μια βουκαμβίλια και μια γάτα που κοιμάται στον ήλιο. Είναι μία από τις πιο γνωστές εικόνες του ελληνικού καλοκαιριού. Οι γάτες των νησιών έχουν γίνει σχεδόν σύμβολο, φωτογραφίζονται από επισκέπτες απ’ όλο τον κόσμο και πρωταγωνιστούν σε ημερολόγια και καρτ ποστάλ.

Πίσω από την εικόνα όμως υπάρχει μια πραγματική ζωή, με ομορφιές και δυσκολίες, και μια μακρά ιστορία συνύπαρξης ανθρώπων και γατών στον χώρο της Μεσογείου.

Πώς έφτασαν οι γάτες στη Μεσόγειο

Οι γάτες εξημερώθηκαν σταδιακά, πριν από χιλιάδες χρόνια, στην περιοχή της Εγγύς Ανατολής, όταν οι πρώτες αγροτικές κοινωνίες άρχισαν να αποθηκεύουν σιτηρά και, μαζί με αυτά, να προσελκύουν τρωκτικά. Αργότερα, η αιγυπτιακή κουλτούρα τίμησε ιδιαίτερα τη γάτα.

Μέσα από το εμπόριο και τη ναυσιπλοΐα, οι γάτες ταξίδεψαν σε όλη τη Μεσόγειο. Στα πλοία ήταν πολύτιμες, γιατί προστάτευαν τα φορτία από τα ποντίκια. Έτσι, τα λιμάνια και τα νησιά έγιναν φυσικά σπίτια για τις γάτες, που συνέχισαν να ζουν δίπλα στους ανθρώπους, στα χωριά, στα μοναστήρια και στις αυλές.

Ιστορίες και παραδόσεις

Στον ευρύτερο ελληνικό χώρο υπάρχουν πολλές τοπικές ιστορίες για γάτες. Μία από τις πιο γνωστές είναι αυτή της Μονής του Αγίου Νικολάου των Γατών στην Κύπρο, όπου, σύμφωνα με την παράδοση, οι γάτες βοηθούσαν να προστατευτεί η περιοχή από τα φίδια. Σήμερα το μοναστήρι παραμένει γνωστό για τις γάτες που ζουν εκεί.

Σε πολλά νησιά και χωριά, οι γάτες είναι κομμάτι της γειτονιάς. Έχουν τα στέκια τους στα καφενεία, στις ψαραγορές και στα λιμάνια, και πολλοί κάτοικοι τις φροντίζουν σαν να είναι κοινές.

Η καθημερινότητα πίσω από την καρτ ποστάλ

Το καλοκαίρι, με τους επισκέπτες και τις ταβέρνες, πολλές γάτες βρίσκουν εύκολα τροφή. Όταν όμως τελειώνει η τουριστική περίοδος, πολλά μαγαζιά κλείνουν και η τροφή λιγοστεύει απότομα. Ο χειμώνας είναι για πολλές αποικίες η πιο δύσκολη εποχή.

Οι μη στειρωμένες γάτες πολλαπλασιάζονται γρήγορα, και πολλά γατάκια γεννιούνται σε δύσκολες συνθήκες. Σε πολλά νησιά, τοπικές ομάδες εθελοντών και φιλοζωικά σωματεία οργανώνουν τάισμα όλο τον χρόνο και προγράμματα στείρωσης, συχνά με περιορισμένους πόρους και με την υποστήριξη κτηνιάτρων και δήμων.

Πολλές από αυτές τις γάτες ζουν γύρω από ταβέρνες, λιμάνια και πλατείες, όπου το καλοκαίρι η τροφή είναι άφθονη. Όταν όμως κλείνουν τα καταστήματα και φεύγουν οι επισκέπτες, οι ανάγκες παραμένουν. Γι’ αυτό σε αρκετά νησιά υπάρχουν κάτοικοι και εθελοντές που συνεχίζουν το τάισμα και τη φροντίδα όλο τον χρόνο, συχνά με δικά τους έξοδα.

Πώς να βοηθήσεις ως επισκέπτης

Αν θέλεις να βοηθήσεις τις γάτες ενός νησιού που επισκέπτεσαι, ο πιο ουσιαστικός τρόπος είναι να στηρίξεις την τοπική ομάδα που τις φροντίζει όλο τον χρόνο, με μια δωρεά σε τροφή ή χρήματα για στειρώσεις. Ρώτησε σε ένα τοπικό κτηνιατρείο ποιες ομάδες δραστηριοποιούνται.

Αν ταΐζεις, χρησιμοποίησε τροφή για γάτες και όχι αποφάγια, και μάζευε τα υπολείμματα. Απόφυγε να μαζεύεις γατάκια χωρίς λόγο ή να τα παίρνεις μαζί σου στην επιστροφή χωρίς σχέδιο, κτηνιατρικό έλεγχο και τα απαραίτητα έγγραφα. Αν δεις άρρωστο ή τραυματισμένο ζώο, ενημέρωσε την τοπική ομάδα ή έναν κτηνίατρο.

Απόφυγε να σηκώνεις ή να αγκαλιάζεις γάτες που δεν γνωρίζεις, ακόμη κι αν φαίνονται φιλικές. Μια τρομαγμένη γάτα μπορεί να γρατζουνίσει ή να δαγκώσει, και τα μικρά γατάκια χρειάζονται τη μητέρα τους. Το χάδι, όταν το επιδιώκει η ίδια η γάτα, είναι αρκετό.

• Στήριξε την τοπική ομάδα εθελοντών.
• Τροφή για γάτες, όχι αποφάγια.
• Καθαριότητα στο σημείο ταΐσματος.
• Υιοθεσία μόνο με σχέδιο και κτηνιατρικό έλεγχο.

Μια σχέση που αξίζει να συνεχιστεί

Οι γάτες των ελληνικών νησιών είναι κομμάτι της ιστορίας και της καθημερινότητας των τόπων τους. Η φροντίδα τους δεν είναι μόνο υπόθεση των κατοίκων, αλλά και όλων όσοι τις συναντάμε και τις αγαπάμε.

Την επόμενη φορά που θα φωτογραφίσεις μια γάτα σε ένα ηλιόλουστο σκαλί, σκέψου και τον χειμώνα της. Μια μικρή βοήθεια στους ανθρώπους που τη φροντίζουν μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά.

Συχνές ερωτήσεις